Udoc in English
Udoc in Norwegian

Er was een tijd, nog niet eens zo lang geleden, dat het een letterenstudent heel veel tijd kon kosten om
zijn of haar onderzoeksgegevens bij elkaar te sprokkelen. Je moest ervoor naar een bibliotheek of
archief, soms verspreid over het land, waar je vertrouwd moest raken met kaartenbakken, registers,
inventarissen, de microfilmlezer en het kopieerapparaat. Uren, dagen en soms zelfs weken bladeren in
oude kranten, tijdschriften of andere bronnen en toch met slechts een klein stapeltje kopieën naar
huis gaan – het was geen uitzondering.
Bovendien was het vervolgens een hele klus om de gevonden informatie zo op te bergen dat je er
efficiënt mee kon werken. Er zijn talloze scripties, boeken en dissertaties geschreven op basis van kaartenbakken.
Inmiddels is de situatie grondig veranderd. Heel veel instellingen, in binnen- en buitenland, hebben
hun collecties via internet toegankelijk gemaakt of zijn daar hard mee bezig. Snel te veel informatie
vinden is nu vaker het probleem dan in slakkentempo weinig vinden.
In de meeste bètawetenschappen wordt de ordening van informatie beheerd en geëxploiteerd door
commerciële uitgevers. Tegen betaling kun je zoeken in keurig geordende databanken vol artikelen,
samenvattingen en onderzoeksresultaten.
In de alfa- of geesteswetenschappen (de wetenschappen die zich bezighouden met de ‘geestesproducten’
van de mens, waaronder talen, geschiedschrijving, filosofie en kunst), is dat nauwelijks het
geval. Dat komt mede doordat het onderzoeksterrein oeverloos is: teksten in alle soorten, maten en
smaken, foto’s, film, video, muziek, reclame-uitingen – de lijst is lang.
In het recente verleden haalden geesteswetenschappers nog wel eens hun neus op voor digitalisering
en voor kwantitatieve methoden, maar de laatste jaren groeit het inzicht dat ook zij geholpen zijn
met digitale tools. Daarbij is een centrale rol weggelegd voor text mining, kort gezegd: methoden en
technieken om automatisch relevante informatie uit min of meer ongestructureerde teksten (‘vrije
teksten’) te halen.
Hoewel er op dit gebied de laatste tien jaar veel vooruitgang is geboekt, valt er nog een hoop te
verbeteren. Bovendien zijn de programma’s die al wel redelijk goed werken duur en ingewikkeld en dus
lang niet voor iedereen toegankelijk. De meeste eerstejaars zien zich vooral geconfronteerd met een
kolossale, almaar uitdijende hoeveelheid digitale bronnen. Tientallen miljoenen pagina’s aan oude
kranten, boeken en tijdschriften bijvoorbeeld – de grootste bibliotheek in de geschiedenis van de mensheid.
Die onvoorstelbare hoeveelheid bronnen maakt niet alleen nieuwe onderzoeksvragen mogelijk,
maar vereist ook een nieuwe aanpak om die bronnen te bevragen en te doorzoeken, en nieuwe manieren
om de gevonden informatie te verwerken.
Dit boekje laat zien hoe je, zonder dure en ingewikkelde programma’s, slim kunt zoeken en documenteren.
De nadruk ligt op slim zoeken, waarbij we vooral zullen kijken welke mogelijkheden Google
biedt. Natuurlijk zijn er ook andere goede zoekmachines, maar Google wordt veruit het meest gebruikt
en kan op dit punt het meest, vandaar. Een en ander wordt gepresenteerd aan de hand van acht casussen
– onderzoeksvragen zoals studenten die tegenwoordig krijgen voorgelegd.