Udoc in English
Udoc in Norwegian

Ook in Nederland komt steeds meer aandacht voor onderzoeksdata. Om wetenschappers goed te kunnen ondersteunen bij het omgaan met onderzoeksdata is een nieuw type professional nodig, in dit witboek gemakshalve aangeduid met de algemene term „dataprofessional‟. Aan de hand van interviews met onderzoekers en dataspecialisten is de praktijk van het databeheer in enkele wetenschapsdisciplines gescand op de kennis, ervaring en competenties die nodig zijn om in een ondersteunende functie met onderzoeksdata te kunnen werken.
De kern van dit witboek bestaat uit een beschrijving van het databeheer in de praktijk bij wetenschapsdisciplines van drie verschillende instellingen: NIOO, TU Delft en Tilburg University. Bij deze instellingen is onderzocht hoe wetenschappers en ondersteuners in de praktijk omgaan met databeheer en wat nodig is voor een goed beheer van onderzoeksdata. Het databeheer binnen een discipline is daarbij steeds vanuit drie invalshoeken beschreven: een fase waarin het onderzoek wordt voorbereid, de uitvoeringsfase van het onderzoek en het beheer van data nadat onderzoek is afgerond.
Het eerste deel van het witboek gaat echter in op de opkomst van de dataprofessional en het training- en scholingsaanbod dat beschikbaar is voor ondersteuning van onderzoekers en good practices voor databeheer. We hebben daarbij ook gekeken naar de omgeving waarin de dataprofessional werkt en ons verdiept in opvattingen over datamanagement. Beheer van onderzoeksdata kent drie aandachtsgebieden: metadata, data-archivering en digitale duurzaamheid. Elk van deze elementen is van belang voor het werk van een dataprofessional. In verschillende landen om ons heen is inmiddels een aanbod van trainingen, cursussen en scholing ontwikkeld gericht op de kennis en vaardigheden die een dataprofessional nodig heeft. Opvallend is dat de inhoud van deze trainingen en scholingprogramma‟s voor dataprofessionals vaak slechts in algemene termen zijn omschreven. Wanneer de inhoud van een training wel in detail is aangegeven ontstaat al snel het beeld dat een dataprofessional een IT-specialist met soft skills is.
Het onderwerp beheer en management van onderzoeksdata is duidelijk nog in ontwikkeling. Gerichte onderwerpspecifieke (vaardigheids)trainingen, workshops en cursussen over eigendomsrecht van data, databankrecht, publiceren van data, opstellen van datamanagement plannen voor onderzoeksaanvragen, citaties van datasets, kwaliteitseisen, privacy en ethische aspecten van data, dataproducenten en samenwerkingsomgevingen voor multidisciplinaire datasets (cloud computing) kunnen naar verwachting rekenen op belangstelling uit het veld. Speciale aandacht verdienen ook de beginnende onderzoekers voor wie het aanleren van nieuw gedrag nog geen vanzelfsprekendheid is. Juist bij deze groep is een cultuur van open data makkelijk aan te leren en kan worden gestuurd op groepsprestaties waarin ook de dataprofessie zichtbaar is.
Bij het NIOO-KNAW wordt overwogen om in de nabije toekomst afspraken te maken over eigendomsrechten van onderzoeksdata en periodiek voorlichting te geven over dit onderwerp. In aanvulling hierop bestaan plannen om in het arbeidscontract vast te leggen dat de onderzoeker gehouden is onderzoeksdata data goed gedocumenteerd over te dragen aan een leidinggevende. Afspraken over onderzoeksdata in een arbeidscontract bieden een houvast voor leidinggevenden om bij functioneringsgesprekken de voortgang en de kwaliteit van het werk te toetsen.
Bij Tilburg University wordt het belang van een goede data-infrastructuur genoemd in het strategisch meerjarenplan en blijkt uit de laatste organisatiemonitor dat meer aandacht nodig is voor de ondersteuning van data-intensief onderzoek. Het verrijken van publicaties met onderzoeksdata is een vaste activiteit binnen de bibliotheek en er is aandacht voor scholing van informatie- en collectiespecialisten.